Ռ. Ստուրուա. «Իմ հայրը երաշխավորել է, որպեսզի Ստալինին ընդունեն կուսակցության մեջ»
01.12.2015

Մոսկովյան թատերասերները ռեժիսորի վերջին շրջանի գործունեության մեջ նկատում են հակում կատակերգական ժանրի բեմադրությունների ուղղությամբ: Ահա և Ալեքսանդր Կալյագինի ղեկավարած «Et Cetera» թատրոնը ակնկալում է նրանից կատակերգության վերածել ավստրիացի գրող և դրամատուրգ Թոմաս Բերնհարդի «Դերասան» պիեսը: Ստուրուան այդ ստեղծագործությունը շատ հետաքրքրական է համարում սակայն, ինչպես նա է նշում, դրանից կատակերգություն չի կարելի սարքել: «Բայց ես Կալյագինից պատվեր ունեմ հենց այդպիսի պիեսի համար, որտեղ նա կկարողանար ցուցադրել իր ծաղրածուական որակները: Իհարկե, նա կարող է ցանկացած անիմաստություն վերածել կարևոր արտահայտության, սակայն ես կցանկանայի, որպեսզի կոնկրետ նյութի մեջ լիներ խորություն: Եվ ես չգիտեմ ինչը ընտրել: Ես ընդհանրապես հազվադեպ եմ ինքս ընտրում: Ինձ հարկավոր են պատվերներ, ինչպես անցյալի մեծ նկարիչներին»,- ասում է Ստուրուան:
Թբիլիսիի թատրոնից արտաքսվելուց և 2012 թ.-ին կրկին այնտեղ վերադառնալուց հետո, 2014 թ.-ին Ստուրուան առաջին անգամ հայրենի հարթակում բեմադրեց խորհրդային շրջանի վրացի դրամատուրգի «Երեք կանայք սպասում են փրկչին» պիեսը: Բեմադրիչը նշում է, որ ստացվեց Բեքքեթի «Գոդոյին սպասելիս» պիեսին նման ինչ-որ բան, «նրանք սպասում է են անհայտ է թե ում, այդ աղջիկները, ովքեր հայտնվել էին ինչ-որ անհայտ կերպարի ստրկության մեջ»: Ստուրուան ասում է, որ այդ գործն իրենք անվանեցին «Աղջիկները»: Նրա ասելով. «Վրացերեն այն հնչյունաբանությամբ և ուղղագրությամբ համընկնում է «վերամբարձող» բառի հետ»: Նա կարևորում է 1924 թ.-ին գրված պիեսի հիման վրա իրականացրած բեմադրության այդ խորագիրը, քանի որ նրանում գուշակվում է այնպիսի բռնապետի ի հայտ գալը, ինչպիսին Իոսիֆ Ստալինն էր: «Իմ պիեսում 10 կին քննում են Վրաստանի դժբախտությունների պատճառները, ձգտում են հասկանալ, թե ինչու այն հայտնվեց հոգևոր փակուղում»:
Հարց - Իսկ մի՞թե Վրաստանը փակուղում է:
Ռ. Ստուրուա- Ես կարծում եմ, որ Սահակաշվիլու իշխանության գալը մեր համար աղետ էր: Նա շատ հիանալի կարողացավ խաբել ողջ աշխարհին՝ իրեն ներկայացնելով որպես ժողովրդավար: Նա ամբողջ աշխարհով մեկ ուներ հսկայական լոբբի, որը եվրոպացիներին և ամերիկացիներին վճարում էր աներևակայելի մեծ փողեր: Այսօր, երբ աշխարհը կարծես ափիդ մեջ լինի, երևակայել, որ այնտեղ չգիտեին սպանությունների ու քրեական հանցագործության մասին, ես չեմ կարող: Սահակաշվիլին, դա Ստալինի ու Բերիայի սերմն է: Չէ՞ որ չարը հարմարվում է ընդօրինակմանը և ի հայտ է գալիս նոր տեսքերով: Դա իսկական չարն էր, իր զտարյուն ձևով: Նրա իշխանության գալուց երկու տարի հետո, ես պատվիրեցի Լաշա Բուգաձեին փոքրիկ, մեկ գործողությամբ պիեսներ, ժամանակակից Վրաստանի լայնակի կտրվածքը, այն ամենը, ինչ այնտեղ տեղի է ունենում: Լաշան գրեց 27 փոքր պիեսներ: Ես հավաքեցի երիտասարդ ռեժիսորներին և վիճակահանություն կատարեցի: Ինձ բաժին ընկավ «Նախագահը» պիեսը, որն էլ ես բեմադրեցի: Ես այն չընտրեցի, մենք գլխարկի մեջ գցեցինք վերնագրերը, և ինձ բաժին ընկավ այդ պիեսը: Իմ բարեկամներ Գիա Կանչելին, Գոգի Մասխիշվիլին հարցնում էին, թե ինչու եմ ես դա անում, ինչու եմ թարախոտում: Ես պատասխանացի, որ շատ լավ հասկանում եմ, թե ուր է տանում Սահակաշվիլին մեր երկիրը: Նա կարող էր ստեղծել այնպիսի հոգևոր կոռուպցիա, որ մարդիկ կորցնեին բոլոր տեսակի բարոյական հիմքերը՝ ամեն ինչ թույլատրվում էր:
Ստուրուան Ռուսթավելու անվան թատրոնից արտաքսվելուց երեք տարի անց, երբ կրկին վերադարձավ և դարձավ նրա ղեկավարը, անմիջապես արձանագրեց, որ այն փոխել է իր մակարդակը: Այն պարզապես շատ էր իջեցվել: Դերասանների մեջ ներարկվել էր ձգտում դեպի քաոսը: «Ես ցնցված է, նրանց վատ խաղից...»: Ռեժիսորը նշում է, որ համաշխարհային թատրոնում նույնպես հիմա տեղի են ունենում ինչ-ինչ ճգնաժամային գործընթացներ: Բայց նա նաև ավելացնում է, որ թատրոնը «մշտապես գտնվում է ճգնաժամում, դա նրա բնական վիճակն է, այն չի կարող կրկնել այն, ինչն արդեն գտնվել է, ձգտում է հաղթահարել իր նախկին ձևերը»: Ըստ նրա, այսօր ռեժիսորներն ավելի շատ դառնում են դրամատուրգներ, ներկայացման լիարժեք հեղինակներ: Ստուրուան նշում է, որ դա, երբեմն, շատ հետաքրքիր է լինում, սակայն երբ վերածվում է զանգվածային երևույթի, իրեն դուր չի գալիս:
«Վտանգն այնտեղ է, որ ես մի փոքր ծեր եմ: Հավանաբար դրա պատճառով ես մի փոքր կասկածամիտ եմ դարձել նոր միտումների նկատմամբ»,- ասում է նա և ավելացնում, որ Վրաստանում երիտասարդ ռեժիսորները բեմադրում են ինչպես ինքը, իսկ Ռուսաստանում՝ ընդհակառակը, ամեն ինչ ժխտվում է: «Ես դիտեցի Բոգոմոլովի «Լիրը»: Ես չէի համարձակվի դա անվանել «Լիր»: Արժեր, որ այն այլ կերպ անվանվեր: Երևի թե ինչ-որ մի բեկում, այնուամենայնիվ, անհրաժեշտ է: Բայց, կարծում եմ, որ գոյություն ունի վտանգ փոփոխելու ոչ թե ձևերը, այլ ռուսական թատրոնի ինչ-որ մի ուղղվածությունը: Նախկինում ես զգում էի Ստանիսլավկուց, Թաիրովից, Մեյերհոլդից, Վախթանգովից շարունակվելու միտումը: Իսկ հիմա այդ եփուկից ինչ-որ բան է եփվում, պարզապես, այդ ապուրը դեռ պատրաստ չի»:
Հարց - Թբիլիսիում դուք պահանջված ռեժիսոր եք, ով անվախ արտահայտվում է հասարակությանը հուզող ամենասուր հիմնահարցերի մասին: Իսկ Մոսկվայում Դուք Ձեզ հյու՞ր եք զգում:
Ռ. Ստուրուա –- Ես կարծես ատլանտ լինեմ, ով կտրված է հողից: Կարոտը վրացիների մոտ առանձնահատուկ է: Հենց որ նրանք դուրս են գալիս Վրաստանի սահմանից, անմիջապես իրենք իրենց կորցնում են: Ռուսաստանում սկսել խոսել այնպես, ինչպես ես խոսում եմ մեր մոտ՝ հայրենիքում, ինձ թվում է բարոյական չի: Ես մշտապես զսպում եմ ինձ, թույլ չեմ տալիս ասել այն, ինչ ազատորեն ասում եմ տանը: Որովհետև ես պատասխանատու եմ իմ երկրի, իմ հարազատների համար: Ինչ-որ հեղափոխական ոգի է իմ մեջ անընդհատ եռում: Ախր, ես բոլշևիկյան ընտանիքից եմ: Իմ հայրը երաշխավորել է, որպեսզի Ստալինին ընդունեն կուսակցության մեջ: Հետո Ստալինը նրան ոչնչացրեց: Ես կամք ունեմ հասարակության հետ խոսել իր խոցերի մասին: Իմ համար կարևոր է նաև հունական ավանդույթը, որը խոսում է իշխանության, ժողովրդի ճակատագրի մասին: Շեքսպիրը նույնպես այդ մասին է մտածել: Իմ ձգտումները արմատավորված են համաշխարհային թատրոնի պատմության մեջ, դա ես չեմ մտածել: Բայց այստեղ, Մոսկվայում, ես չեմ կարող ղեկավարել: Ինչ-որ բան ինձ զսպում է: Եթե ես ընդունեի Ռուսաստանի քաղաքացիություն, իմ համար հեշտ կլիներ: Բայց ես չեմ կարող: Կավարտեմ իմ բաժինը հայրենիքում:
Հարց - Իսկ մի՞թե թատրոնի մարդը աշխարհաքաղաքացի չի:
Ռ. Ստուրուա –- Աշխարհաքաղաքացի է, բայց ոչ սեփական հողի վրա: Չէ՞ որ կան տեղայիններ: Ահա ես, տեղային եմ, կարող եմ ապրել այնտեղ, որտեղ ծնվել եմ, երբ ինձ տեղափոխում են այլ հողի վրա, ես չեմ հարմարվում: Ռուսաստանում ինձ օգնում է միայն այն, որ մենք ունեցել ենք ընդհանուր երկիր:
Հարց - Կայսրությունների ժամանակը, կարծես թե, հեռացել է անվերադարձ անցյալ...
Ռ. Ստուրուա - Այո: Համաձայն եմ: Բայց բռնությունը մշակույթի համար լավ իրավիճակ է հանդիսանում: Մեր մոտ, 90-ականներին, երբ համատարած պատերազմներ էին, ես բեմադրել եմ ավելի շատ ներկայացումներ, քան ամբողջ խաղաղ ժամանակներում: Եվ մեր մոտ մշտապես անշլագներ էին: Ցուրտ էր, մարդիկ նստում էին վերարկուով, մենք սկսում էինք ներկայացումները երեկոյան ժամը 5-ին, որովհետև վախենում էինք քայլել փողոցում: Կա ինչ-որ մի գաղտնիք այն բանում, որ բռնատիրությունը, բռնությունը մարդկանց հնարավորություն են տալիս ընդդիմանալ գեղագիտական և զգացմունքային ապրումների միջոցով: